1965 – Mercedes-Benz 600 Pullman W100

Autor Krzysztof Wilk6 marca, 202210 grudnia, 2024

Model 600 był w latach ’60-tych czymś na kształt późniejszych Maybachów. Górował nad S-Klasą pod względem ceny i luksusu. Wszystkich nadwozi powstało 2677 – i wszystkie trafiły do przebogatej klienteli… a jeden wariant był szególnie ciekawy. 600 Pullman był jeszcze dłuższy niż standard, jeszcze droższy i bardziej wypasiony. Mniej niż 500 ich powstało i to było wejście Mercedesa w segment zapomniany od czasów Bugatti Royale.

Jego historia cofa nas dodatkowe 10 lat wstecz, kiedy to w protokole zarządu Mercedesa z 1955 roku widnieje memorandum, w którym mowa o budowie nowego pojazdu. Nie byle co, bo plan zakładał podmiankę ich flagowej limuzyny – Adenauer Type 300b, który przecież był na rynku ledwie 4 lata i już miał iść w odstawkę. Model 600 miał go deklasować w każdym aspekcie. Miał być większy, bardziej luksusowy, bardziej komfortowy i co najważniejsze: prestiżowy – a do jego zasilania rozważano nowoczesny zespół napędowy – największy do tej pory.

Niemcy mogli się w pełni skupić na nowym projekcie, bo z wyścigów już zdążyli się wycofać i wszelkie zasoby ludzkie z działów motorsportu oddelegowano do prac nad klasą premium. W 1961 roku do salonów wjechał Model 600 – ultra luksusowa limuzyna, która technologię z Adenauera wynosiła na wyższy poziom. Dostępne były wersje z krótkim rozstawem osi, oraz przedłużane Pullmany z dodatkowym rzędem siedzeń.

Produkowano 4-drzwiowe Pullmany, 6-drzwiowe i Landaulety. Takie coś miało odkrywany dach w przedziale dla pasażerów – często wykorzystywany podczas wystąpień publicznych przez prezydentów, czy głowy Kościoła. Te daszki również wychodziły w dwóch wariantach: dłuższym i krótszym – tylko dla ostatniego rzędu foteli. Najrzadziej spotykaną wersją jest tzw. Presidential – 6-drzwiowy Landaulet z długim dachem. Jedno z 26 takich aut było w użytkowaniu byłego prezydenta Jugosławii Josipa Tito i w 2017 roku poszło na aukcji za 2.5M funtów. Oczywiście najważniejsi są podróżujący z tyłu, więc środkowy rząd siedzeń ograniczono do pary mniejszych foteli – w 6-drzwiowej wersji skierowane były one do przodu, jak w normalnych autach, ale reszta katalogu miała je ustawiane odwrotnie. Między siedzeniami znajdował się drewniany barek wraz z konsolą klimatyzacji. Naciśnięcie jednego guzika mogło odseparować pasażerów od szofera szklaną przegrodą – bezszelestnie podnoszoną za pomocą hydrauliki. Same siedzenia były oczywiście regulowane razem z oparciami – również przy pomocy hydrauliki. Tak drzwi, jak i bagażnik – domykały się automatycznie a szyby wraz z szyberdachem były elektryczne. Kierowca również mógł dowolnie poprawiać pozycję swojego fotela, jak i kierownicy.

Za kształt nadwozia odpowiadają Paul Braq i Bruno Sacco – i mocno inspirowany był on ówczesną S-Klasą. Platforma W100 była jednak nowa i powstała tylko dla tego modelu. Tak samo jak widlaste ośmiocylindrowe serce – pierwsze V8 ze Stuttgartu – które spoczywało pod maską. Układ zawieszenia również przypomina S-Klasse: podwójne wahacze na przód i przegubowy most z tyłu. Twardość amortyzatorów dla każdego z kół była regulowana a prześwit auta można było dostosować przestawiając wysokość sprężyn. Aktywne pneumatyczne zawieszenie gwarantowało gładkie i płynne wrażenia z jazdy oraz stabilność przy wyższych prędkościach a tarcze przy każdym z kół i wspomaganie kierownicy sprawiają, że – może na to nie wygląda – ale ta kobyła wcale nie musi prowadzić się jak radziecka kolumna czołgów w obwodzie kijowskim.

To V8 co tam było, to największy motor jaki Mercedes wtedy miał. Musiał być, bo z całą wagą ogromnego pojazdu z przerostem tak luksusu, jak i technologii – był zbyt dużym obciążeniem dla 130 konnej jednostki (najsilniejszej wtedy w katalogu). Dlatego powstał nowy 6.3-litrowy silnik serii M100: dwukrotnie mocniejszy niż wszystko co mieli. 250 koni na mechanicznym wtrysku z całą masą momentu obrotowego – w pełnym zakresie. Czterobiegowy automat przerzuca moc na tylną oś ze szperą. I tak – auto nie było rakietą, bo ciężko 2,5 tony rozpędzić do setki w czasie dużo krótszym niż 10 sekund, a na prędkość maksymalną powyżej 200 km/h nie było co liczyć – ale ten sam motor w późniejszym 300SEL potrafił już robić gnój na drodze.

Poza Tito, inne egzemplarze stały w garażach takich osobistości jak Arystotelis Onasis, Coco Chanel, David Bowie, Clapton czy Presley. Jay Leno ma jedynego Pullmana z doładowaniem, po tym jak poddał swój egzemplarz specjalnym zabiegom „upiększającym”. Podobnymi Mercedesami jeździli tacy mężowie stanu jak Pablo Escobar i Hosni Mubarak, Idi Amin, Breżniew oraz Ceausescu, Mao Tse-Tung, papież Paweł VI i Kim Jong Il. Saddam też miał takiego klasyka motoryzacji a, jakby żył, to Hitler również by w nim paradował. Do tego powstały unikatowe egzemplarze 600 Coupe (w dwóch sztukach) oraz jedyny w świecie 4-drzwiowy Landaulet z krótkim rozstawem osi.

Model 600 został w produkcji aż do 1981 roku i zostawił po sobie pustkę. Przez długi okres stanowił szczyt luksusu i S-Klasa nigdy nie była bezpośrednim następcą a Maybach 57/62 wprowadzony na rynek w następnym tysiącleciu – nie przyjął się z takim entuzjazmem. Dziś w katalogu jest nowy Mercedes-Maybach S-Klasse, ale nie jest on spadkobiercą Pullmana, choć powstał w jego duchu oferując dodatki i wyposażenie niedostępne w żadnej innej wersji S-Klasy. Jest jednak w przeliczeniu dużo tańszy w od modelu 600 i nie może rywalizować z Rolls-Roycem ani Bentleyem.

2004 – Jaguar S-Type R Phase III

Autor Krzysztof Wilk20 lutego, 202227 września, 2023

Przez niemal 3 dekady Jaguar był znany z tego, że oferował tylko dużą limuzynę i auto sportowe. U boku XJ-ta zawsze stał E-type, XJS a w końcu XK8. W późnych latach ’90-tych się to zmieniło, gdy do katalogów trafił S-Type. Model oparty na platformie Mondeo (Lincolna LS) miał rywalizować bezpośrednio z E-Klasą, BMW Serii 5 oraz Audi A6. I choć duża limuzyna zabierała klientów bardziej luksusowym S-Klasom i Serii 7, to S-Type miał od niej większy rozstaw osi a napędzało go 4-litrowe V8 bardzo zbliżone do tego z modelu XJ.

Jeżeli chodzi o design nadwozia, to zdania ekspertów są podzielone. Auto napewno wygląda niecodziennie i conajmniej się wyróżnia – to na bank. Przód swym stylem przypomina najlepsze lata angielskiej marki a sama atrapa chłodnicy to niemal kropka w kropkę XK120 z lat ’40-stych, lub Mk II – dziś już klasyki. Tradycją też są podwójne lampy reflektorów: można było je zobaczyć tak w Mk II, klasycznym S-Typie, jak i dużym XJ. Taki lekki retro-modern look, zanim to było modne. Można powiedzieć, że to udana wizja starego modelu S-Type dostosowana do nowych czasów – a klasyczny S-Type wyrobił w marce renomę w tym segmencie, gdy w BMW na gówno jeszcze mówili „chleb”.

Wnętrze również przywodzi mieszane uczucia. W środku użyto prawdziwego drewna, które może się podobać, ale plastiki przypominają o amerykańskim rodowodzie – i to raczej tym z dolnej „wyższej” półki. Kierownica nie zachwyca. Choć początkowe wersje mają nawet przyjemną aranżację deski rozdzielczej, tak po-lifty trącą taniochą – co najwyżej „poprawną”, ale nie wzbudzającą żadnych emocji. Pasażerowie mają jednak więcej miejsca na głowę – nawet w porównaniu do modelu XJ. Do tego wygodne pozycje zawdzięczone przedłużonemu rozstawowi a sama pozycja za kierownicą jest wysoka i zapewnia dobrą widoczność.

Jaguar nigdy nie starał się ukryć powinowactwa z Lincolnem LS. Mieli jednak argumenty za tym, że inżynierowie z Coventry byli zaangażowani w prace nad nowym S-Typem i dokładali wiedzy we wszystkich dziedzinach. Zarówno w silnikach, zawieszeniu jak i samej platformie były poważne ingerencje Jaguara. Takie pierwsze z brzegu 3-litrowe V6. Niby Ford Duratec wyciągnięty z Taurusa (całkiem solidny silnik BTW.) – ale dostał nową głowicę cylindrów, lżejszy rozrząd ze zmiennymi fazami i całym osprzętem do tego. Takie coś robiło 240 koni mechanicznych. Chyba tylko NSX i Porsche 968 potrafiło w tyle mocy z takiej pojemności. A było jeszcze V8…

Jaguar do tamtego momentu samodzielnie opracował tylko 3 silniki w całej swej historii. Była rzędowa 6-tka z pierwszych modeli, potem pojawiła się uznana V12-tka ze sportowym rodowodem i jakieś tam 24 zawory. V8 było czwarte. Pokazano je z premierą nowego sportowego modelu: XK8. Ten ruch był niemałym zaskoczeniem – każdy spodziewał się sprawdzonej V12-tki a tu po tylu latach Jaguar zrobił coś nowego! To V8 w końcu wymieniło wszystkie 24-zaworowe AJ6 we wszystkich modelach w gamie. Był dobry pod każdym względem. Lekki i kompaktowy, oferował moc i dopierdolenie w pełnym zakresie obrotów – a co najważniejsze: był naprawdę dopracowany i świetnie zbalansowany. Przychodził z całym osprzętem, jak głowica z lekkich stopów, komora spalania z nikasilu, elektronika przepustnicy i zmienne fazy rozrządu.

Auto z V6 miało przyspieszać do setki w 6.8s ale prawda była taka, że ten sprint trwał ponad 8 sekund. To nie jest dobry wynik. Problemem do pewnego stopnia jest słaby współczynnik oporu powietrza. Silnik, który dawał moc dopiero od góry też się do tego przyczyniał. Skrzynia miała długie przełożenie na 3-cim biegu i w końcu: auto waży ponad 1650 kilogramów. Nawet zmienne fazy rozrządu nie mogły tutaj pomóc. Otóż V6 na bazie Forda nie jest tak jedwabiste jak motory Niemców, a do V6 od Alfy Romeo to nawet się nie umywało. Gdy odświeżono ten model, pogrzebano przy silniku i dostarczał on mocy bardziej liniowo, już od dołu – chociaż dalej był powolny. Ale… ale było też V8 – potężne i zrywne – a w 2002 zwiększono jego pojemność do 4.2 litra. Moc wzrosła do 300 koni mechanicznych, czyli tyle co w Audi. Większe V8 oferowało dodatkowy moment w pełnym spektrum obrotów a skrzynia ZF (V8 oferowano wyłącznie z automatem) doskonale radziła sobie z tym motorem. Auto od teraz przyspiesza do setki w 6.2s.

Właściwości jezdne od początku budziły mieszane uczucia. Auto wyposażano w podwójne wahacze i sprawdzały się one znakomicie. Rozkład mas wynosił 50:50, kierowca miał dobrą kontrolę nad pojazdem a do tego za dopłatą można dostać aktywne zawieszenie. Pod tym względem Jaguar śmiało stawiał czoła BMW Serii 5 i nawet dawałby radę… gdyby nie opóźniona reakcja na pedał gazu oraz wspomaganie kierownicy wyciągnięte wprost z wersji V6. Facelift zaadresował ten problem w pierwszym momencie. Od teraz do S-Typeów montowano mechanizmy ZF zamiast tej kupy, co ją oddziedziczono po Fordzie. Dlatego facelifty oferują lepsze prowadzenie, szybszą reakcję a kierowca lepiej czuje takie auto.

Jaguar stale ulepszał ten model i na przestrzeni lat dokonywano zmian w silniku oraz układzie zawieszenia. Auto ma nowszą wersję adaptacyjnej amortyzacji i ponoć zrzuciło nawet 50 kilo. Niektóre elementy wykonano z aluminium albo nawet magnezu a przód zawieszenia z jego geometrią – zmieniono od podstaw całkowicie. Karoserię usztywniono, dzięki czemu auto jest bardziej ciche, przyjemne w prowadzeniu i zwinne. Nie było modelu, który byłby do tego stopnia udoskonalony. Mało które auto może się pochwalić taką poprawą w stosunku do pierwszych wersji a z drugim faceliftem do modeli trafiła nowa deska rozdzielcza – dzielona z modelem X-Type, tylko miała więcej drewna. Dojrzewanie – robisz to dobrze.

Segment średniej klasy premium jest zdominowany przez BMW z modelem Serii 5. Tak było już od dawna i Jaguar planował zestawić swoje nowe wtedy auto właśnie w tym terytorium. Ale zarówno BMW, jak i Audi oraz Mercedes – wszyscy główni rywale w tej klasie pojazdów, mają dopakowane wersje z V8. E55 AMG generuje 470 koni przy pomocy kompresora a Audi RS6 BiTurbo zwiększyło wtedy moc do 450 koni mechanicznych. Anglicy wyjechali na start wersją S-Type R z 4.2-litrowym V8, które z kompresorem chłodzonym dwoma intercoolerami robiło przyjemne i jedwabiste 400 koni mocy. Taka buda potrafi przyspieszać do setki w 5 sekund bez spiny – do tego prowadzi się dużo przyjemniej niż którekolwiek z powyższych. Kosztowało przy tym około 10% mniej niż konkurencja.

Reakcja na dodawnie gazu jest błyskawiczna, choć auto nie jest tak zwinne jak BMW. To wina automatycznej skrzyni oraz dodatkowej wagi. BMW było również wyposażane w wolnossące jednostki, więc miało przewagę i na tym polu. Mimo, że V8 od Jaguara było wspaniałym motorem a skrzynia ZF zapewniała doskonałe osiągi. S-Type nadrabiał architekturą zawieszenia. Adaptacyjny system CATS usztywniał tylne amortyzatory na ułamek sekundy przed ostrym wejściem w zakręt. Do tego auto było usztywnione grubszymi rozpórkami i twardszymi sprężynami a sportowe opony zapewniały doskonałe panowanie nad pojazdem. Nawet mimo tragicznej nadwagi (1830 kg) wersja R wchodzi w łuki bardzo pewnie i nie tracąc kontroli ani na moment. Tak naprawdę – nie wiele różniąc się już w tym momencie od M5. I może w Jaguarze brakuje tej szpery, ale układ kierowniczy z zębatką reaguje dużo lepiej niż śrubowa przekładnia BMW. Role się zmieniają – to Niemcy zostają w tyle. Również pod względem hamulców: angielskie są większe, mocniejsze i bardziej trwałe.

Można nie być fanem jego wyglądu, ale model S-Type jest całkiem przemyślanym tworem – jeśli z V8. Mamy wtedy solidny silnik, konkurencyjne właściwości jezdne, komfort przewyższający wszystkie inne opcje z tamtych lat oraz osobliwy design. To wszystko biorąc pod uwagę, że auto było ograniczone platformą Lincolna. Gdy się zastanowić, to pomyślane bardzo w duchu starych Jaguarów – tak jak niegdyś XK120, tak jak E-Type czy Mk II, tak S-Type oferuje konkurencyjne osiągi za niższą cenę i pod wieloma względami bije nawet najlepszych w swojej klasie.

1968 – Iso Grifo Series I

Autor Krzysztof Wilk17 lutego, 202210 grudnia, 2024

Genoa końca lat ’30-tych. Do włoskiego inżyniera Renzo, trafia hala produkcyjna, w której zamierza on rozpocząć historię świeżo założonej przez siebie firmy. Tylko, że – he, he – mamy rok 1939 i wszyscy wiemy co to oznacza. Już w 1942 siedziba firmy złożyła się pod naporem demokracji i Renzo zabrał całą fabrykę na północ osiedlając ją w Mediolanie. Utalentowany włoski inżynier – pomyślicie sobie, że robił jakieś kosmiczne samochody: onieśmielające osiągami, z linią nadwozia niczym dzieło sztuki… Otóż lodówki. Chłodziarki i kaloryfery – bardziej coś takiego a ta hala, co ją Renzo kupił, to fabryka grzejników była i jego firma – Isothermos – taki właśnie sprzęt dostarczała do mieszkań w całej Italii.

Produkty w ofercie Isothermos były po prostu dobre i cała kompania zapracowała na silną pozycję na rynku oraz respekt wobec marki. Ale wojna dobiegła końca i nasz drogi Renzo – z tym co miał, czyli 1 (słownie: jedną) montownią kaloryferów – postanowił zrobić coś, co jeździło. I pewnie pomyślicie: utalentowany włoski inżynier – pewnie robił auta rywalizujące mocą z najlepszymi a luksusem wnętrza zawstydzały konkurencję… Jeszcze nie. Pierwsze egzemplarze wyjeżdżające z mediolańskiej fabryki grzejników o własnych siłach, stały na dwóch kołach (oraz trzech, jak w przypadku Motocarri). Powstały kolejne zakłady produkcyjne a grono wykwalifikowanych pracowników rosło w siłę. A te motorowery – one też były naprawdę dobre i powojenna Italia była zachwycona niezawodnym sprzętem zaufanej firmy. Były drogie, ale nie do zarżnięcia i solidne w chuj.

Kolejnym krokiem naprzód była przesiadka na cztery koła. Pomyślicie sobie pewnie: no dobra. Teraz to już dojebał pewnie jakieś sportowe guw…- jeszcze nie. Pierwszą przymiarką do produkcji aut spalinowych była konstrukcja małego autka, które Italii co prawda nie zmotoryzowało, bo dokonał tego Fiat 500 jeszcze przed wojno, ale udało się sprzedać pomysł Niemcu (i paru innym menelom – nieważne) i tam już Iso Isetta – pod nazwą BMW – podbijało rynek w sztuk ilości 160 tysięcy ponad! W tym już momencie firma porzuciła starą nazwę i została tylko przy Iso. Miało to być równoznaczne ze zmianą branży. Już nie chcieli być utożsamiani z lodówkami. Od teraz robimy samochody.

Dwadzieścia lat mu ten transfer zajął, ale w końcu Renzo Rivolta mógł się poszczycić własnej konstrukcji pojazdem. Co więcej – nie był to byle sracz, a w jego opracowaniu udział brali Giotto Bizzarrini (my wiemy od kogo wy są – ex Ferrari) oraz młody wtedy jeszcze Giorgetto Giugiaro (pracował wtedy u Bertone). Wspólnymi siłami powstało szybkie coupe Rivolta IR 300. Prowadziło się to przecudownie a użyta technologia to była wyższa półka. Jak w przypadku innych wynalazków z warsztatu pana Rivolty – do jakości wykonania nie można było się przyczepić. Cała idea za tym stała, że ma to oferować luksus i wygodę, osiągami trzymać poziom a cenowo być atrakcyjne względem produktów Ferrari. W efekcie mieliśmy świetnie wykonane eleganckie gran turismo z mocną jednostką napędową – o której też opowiem za chwilę a narazie… słowem: silnik był na tyle dobry, że wszystkie modele Iso były wyposażane w te motory.

A w rok po przedstawieniu IR 300 do gamy modelowej razem z drzwiami wpierdala się nowe Coupe, do którego również coś od siebie pan Bizzarrini dorzucił. Iso Grifo – bo tak się model nazywał – można było podziwiać w dwóch wersjach: doposażonej A3/L („Lusso”) oraz usportowionej A3/C („Corsa”) i ta miała namieszane w mechanice przez samego inżyniera Ferrari. Pierdolony pozmieniał całe panele nadwozia. Szersze to było i szybsze. Silnik cofnął o całe 40 centymetrów do tyłu (kurwa prawie pół metra!) – co oznacza, że A3/C jest chyba pierwszym autem z silnikiem w układzie „front-mid”, czyli niby z przodu – ale cofniętym daleko wgłąb maski. Taki layout wymagał usunięcia części deski rozdzielczej, aby zapewnić odpowiedni dostęp do silnika, ale rozkład mas to była po prostu bajka. Bizzarrini był odpowiedzialny za projekt Ferrari 250 GTO i sam potem stwierdził, że Iso Grifo to właśnie poprawione GTO i jest od niego po prostu lepsze. Na prezentacji modelu w Turynie na Auto Show obie konfiguracje stały razem i mimo, że Corsa jeszcze nie była ukończona, niepomalowana, to jak ludzie zobaczyli oba auta obok siebie – współczynnik puszczonych zwieraczy rósł w tempie wykładniczym. Co prawda dokonano drobnych zmian dla wersji produkcyjnych – przez co auto delikatnie złagodniało… ale za to jest chyba najpiękniejszym GT jakie powstało a elegancki i zachwycający design napewno przyciąga wzrok.

Teraz uwaga. Auto łączy najlepsze cechy włoskiego rzemieślnictwa i designu z wszystkimi zaletami amerykańskiej architektury silników. „Ale jak?” zapytacie… Ano pan Renzo chciał porządny motor do swojego coupe, najlepiej mocne i solidne V8. Tylko, że takiego nie miał – ale wiecie kto miał najlepsze V8? Chevrolet Corvette! Wszystkie auta ze stajni Rivolty miały silniki Turbo-Fire od Chevroleta a takie 357 miało rozrząd z popychaczami Duntova – gość, przypomnę, był odpowiedzialny w ogóle za pomysł na Corvettę, a gdy już słowo ciałem się stało, to tak ją porobił, żeby jeździła szybciej niż jeździła. To takie właśnie 357 na popychaczach robiło 340 koni mocy już z fabryki i nawet się nie spociło – a na wtrysku, to i 360 dawało radę. I gdy silniki docierały przez ocean do Europy, Rivolta je rozkręcał do części pierwszych, rysował plany, rysunki i całą inżynierię wsteczną – i składał je do kupy spowrotem. Z tym, że wtedy już generowały 400 koni a jak się krzywo na niego popatrzysz, to i więcej nie było problemem.

Takie auto bez problemu mogło rywalizować z Ferrari oraz Maserati. Ani pod względem osiągów, ani stylizacji – nie było się czego wstydzić. Sam pierwszy bieg w Iso Grifo wystarczył do osiągania 110 km/h a auto, w porównaniu do Ferrari, kosztowało cały chuj. Rivolta w fabryce kaloryferów, i to mniejszym kosztem, wykonał auto robiące 275 km/h bez spiny. 275! W 1963 roku! Na 3 lata przed Miurą – najszybszym autem swoich czasów, które też przecież we wczesnych wersjach zdolne było do prędkości maksymalnej rzędu 275 km/h. Z tym, że Miura jest supercarem za grube szekle z V12 centralnie a nie niskobudżetowym ulepem, który jakimś cudem robi takie prędkości od strzała – i to bez strachu, że się przy tym zesra. Mówię serio – to auto w wersji Corsa odnosiło sukcesy na długodystansowym Le Mans! Czy Lamborghini może się czymś takim pochwalić? Kurwa, nie wydaje mi się!

Bizzarrini i Rivolta w pewnym momencie przestali działać wspólnie i podzielili się swym dziełem. Od 1965 Iso Rivolta klepało drogowe wersje Grifo GL a Bizzarrini prowadził już swoją działalność i doradzał takim markom jak Iso, ATS, czy Lamborghini. Od teraz odpowiedzialny był za wersje sportowe, które nosiły znaczki Bizzarrini Strada. Do modeli dołączyły wersje targa i te z 5-biegowymi przekładniami a nawet z dużym blokiem silnika od Chevroleta. L71 427 trafiło do wersji Iso Grifo 7 Litri, było tanie i mocarne – 400 koni robiło na starcie a katalogi Iso mówiły nawet o 435 koniach mechanicznych przy 5.8k RPM. Było tak przedobrzone, że w konstrukcji auta trzeba było wzmocnionymi rozpórkami dodatkowo zbroić zarówno podwozie, jak i już powiększony przedział dla silnika. Na masce pojawił się ogromny wcale nie wlot powietrza (tzn. może – ale bardziej miejsce na silnik, bo bez tego tzw. „poddasza” – zwyczajnie nie mieścił się pod maską) a auto od teraz miało być zdolne do 300 km/h. Co prawda, było nieco ociężałe względem Ferrari i miało opóźnioną reakcję – to przez ogromny silnik i nadwozie z nadwagą, ale pomyślmy… to nie jest typowe auto sportowe, tylko wygodne i przestronne GT z poziomem luksusu na równi z Maserati. Lepszym niż w Maserati. I do tego szybsze.

Tak się kończy pierwsza generacja Iso Grifo – V8 z dużym blokiem, 7 litry pojemności, przedział mocowy 400+ i prędkościowo pierwsza liga – góra tabeli. Piękna maszyna, szybka i twarda. Z luksusową skórzaną tapicerką i eleganckim drewnem na desce rozdzielczej. Zdolna do największych wysiłków i oferująca osiągi, które zatrzęsły światem aut ze stajni Lamborghini i Ferrari…

… Szkoda, że Renzo jej nie widział… Krótko przed tym, w 1966 roku, całkiem nagle doznał zawału i zmarł a jego syn, Dr. Inż. Pietro Rivolta, przejął władztwo nad dziedzictwem ojca mając wtedy zaledwie 25 lat. Za jego prezydentury powstanie najszybsza kanapa na kołach, nowy model GT w duchu pierwszego IR 300 oraz druga generacja 7 Litri, ale w 1974 – z wielu powodów i pomimo prób ratowania – marka w końcu upadnie. Powstała z kaloryferów – skończyła sprzedana w ręce producenta kaloryferów, po czym szybko ogłosiła bankructwo. Wszystkich modeli Iso Grifo (wszystkich wersji pierwszej generacji) powstało zaledwie 412. Utrzymywane w dobrym stanie przez byłego pracownika Iso, który poświęcił swój warsztat dedykując go naprawie i odbudowie tych modeli. Jest to niespotykany widok a właściciele takiego auta zrzeszają się w niewielkiej grupie fanów, spotykając się na specjalnym zlocie nawet parę razy do roku.

1924 – Hispano-Suiza H6C Nieuport Tulipwood Torpedo

Autor Krzysztof Wilk6 lutego, 202227 września, 2023

Jednym z najbardziej kozackich aut, jakie przed wojną można było mieć, była Hispano-Suiza, która pod względem architektury i rzemieślnictwa rywalizowała bezpośrednio w tej samej lidze z Bugatti, czy Rolls-Roycem. Bardziej hiszpańska, niż szwajcarska marka założona i finansowana była przez Hiszpana, ze Szwajcarem jako głównym inżynierem i głową wszystkich projektów. Stąd też nazwa: Hiszpańsko-Szwajcarskie przedsiębiorstwo jednak zrządzeniem losu przeniosło produkcję do Francji i od pewnego momentu uznaje się je w niektórych mediach jako francuskie.

Drzewo genealogiczne sobie jednak darujemy, bo już teraz zaczyna się robić z tego telenowela a nas to mało obchodzi. Co jest ważne, to że Szwajcar, który podpisywał się pod tym projektem: Marc Birkigt, miał łeb na tyle, że potrafił w rzędowe 6.5 litra z aluminiowym blokiem i rozrządem nad głowicą a wał korbowy wykonał – w pewnym sensie wyrzeźbił – z jednego stalowego kloca. Taki motor generował 135 koni mechanicznych i rozpędzał ich auta do 85 mil na godzinę. A to był okres, kiedy ludzkość ekscytowała się wyścigiem o kolejne rekordy prędkości tak w powietrzu, na wodzie, jak i na lądzie. Do tego pojazdy Szwajcara wyposażane były w serwa hamulcowe, które do tej pory znane były tylko z Rolls-Royce’ów, bo Anglicy mieli na to patent.

Takie auto w postaci modelu H6 zobaczyć można było na pierwszych targach motoryzacyjnych po wojnie: Paris Auto Show w 1919. W ogóle podczas pierwszej wojny Szwajcar dostarczył ponad 50 koła jednostek w układzie V12 do napędu samolotów myśliwskich i to sprawdzone 12 cylindrów miało najpierw trafić pod maskę auta. Birkigt, był jednak perfekcjonistą i podczas jednego z testów stwierdził, że nawet jakby od V12 kompletnie odpiąć połowę cylindrów, to jego auto nie miałoby problemów z przyspieszaniem – a same 6 cylindrów to już było grubo ponad 6 litrów pojemności z niezwykle sztywnym wałem (wykonanym przypominam z jednego kawałka 300-kilogramowego prętu) i pojedyńczym paskiem rozrządu. The design is very human. Układ nie do zajebania – very easy to use. Aluminium obniżało wagę silnika a zawory były ustawione pionowo w bloku. Rzadkie to jak kupa po dobrze przyprawionym kebsie, a to dlatego, że jak zawór pierdolnie, to wtedy kaplica – ale Birkigt spał spokojnie, bo żaden zawór nigdy go nie zawiódł w ani jednej z 50 tysięcy bojowych V12-stek.

Taki silnik trafiał na zwykłą ramę drabinową i podparty na sztywnym moście z półeliptycznymi sprężynami piórowymi – za pomocą 3-biegowej skrzyni przenosił moc na tylne koła. Całe to gówno zatrzymywały hamulce bębnowe. Hamulce! Jak już wspomniałem: wszystkie cztery wyposażono w serwo, które do wytracania prędkości wykorzystywało dynamikę auta – ich autorska konstrukcja. The design is very human. Moc wprost ze skrzyni biegów trafiała do hamulców. Very easy to use. Kiedy było już za późno – kierowca mógł zblokować tylne koła za pomocą hamulca ręcznego.

H6 to luksus. H6 to prędkość. H6 to doskonałość. Hispano-Suiza to dzieło sztuki. Rolls-Royce, Bentleye, czy Isotty Fraschini spełniają ze dwa punkty z wyżej wymienionych, ale minie ponad 10 lat zanim ktokolwiek będzie mógł się zrównać ze szwajcaroszpanem. Cenowo też mało kto miał podejście – przez pewien czas H6 było najdroższą gablotą do kupienia w eurokołchozie. A opracowano jeszcze droższe – i lepsze H6.

Model przez dekady otrzymywał wsparcie i z czasem można było kupić wersje H6B oraz H6C ze silnikiem o pojemności 8-litrów zdolnym do 160 koni mechanicznych. Wszystkie karoserie powstawały w firmach do tego przeznaczonych. Producent nadwozi zwykle dopasowywał luksusowe budy, ale były sportowe wyjątki. Nieuport – francuska firma zajmująca się lotnictwem, wykonała karoserię do auta, którym Andre Dubonnet miał uczestniczyć w Targa Florio. Sam Dubonnet był w tamtym momencie już spełnionym zarówno pilotem, jak i kierowcą wyścigowym – a jego fortuna po odziedziczonym imperium alkoholowym pozwoliła mu zostać klientem numero uno u Hispano-Suizy. Jako doświadczony lotnik miał świadomość, że waga i opór powietrza to wróg dla szybkości – dlatego o nadwozie zagadał do Nieuporta.

Starannie wykonana karoseria z lekkiego drzewa tulipanowca została przynitowana w zakładach lotniczych Nieuporta za pomocą tysięcy mosiężnych nitów. Była ogromna – a ważyła ledwie 70 kilo. Posadzona na podwoziu wersji H6C z obniżoną sportową chłodnicą – tylko dwie takie na całym świecie. Ta wersja trafiła na Targa Florio i po 7 godzinach piekła wywalczyła 6-tą pozycję. Była też 5-ta w klasyfikacji ogólnej podczas Coppa Florio, wygrywając ten event w swojej kategorii.

Po tych zmaganiach auto przeszło na sportową emeryturę i zostało dostosowane do pokonywania dróg publicznych. Produkcja tego modelu ustała w 1933 roku, kiedy to Hispano-Suiza H6 ustąpiła drogi nowej K6. Autami Hispano-Suiza podróżowały takie osobistości jak Baron De Rothshild, Król Hiszpanii Alfons XIII Burbon, książę Niderlandów Henryk Mecklemburg-Schwerin, Generał Francisco Franko, czy księżniczka Syjamu (dzisiejsza Tajlandia). Pablo Picasso miał limuzynę z bocianem na masce – ale w czasie wojny Birkigt projektował silniki samolotowe do celów militarnych a po wojnie cała firma skupiła się na przemyśle lotniczym. Z rokiem 2000 nastąpił lekki reboot marki, ale poza modelem Carmen chyba nic nie wyszło z fazy prototypu.

1992 – Jaguar XJ220

Autor Krzysztof Wilk30 stycznia, 202227 września, 2023

To jest opowieść o tym, jak można się narodzić z miłości a jednak być wpadką… Auta ponadczasowe zwykle powstają z pasji – dlatego je pamiętamy najlepiej. Przemysł motoryzacyjny – jak każdy inny – został zmodernizowany i pożarty przez nowoczesne procesy technologiczne, procedury i spotkania zarządów. W takich warunkach powstało to auto – robione po godzinach przez grupkę zapaleńców. Jaguar dopiero co wygrał Mistrzostwa Świata Samochodów Sportowych i w głowie szefa działu rozwoju Jaguara, Jima Randle’a, zrodził się pomysł. W tamtym momencie trwała moda na drogie i unikalne – przesadzone do pewnego stopnia supersamochody. Bogaci tego świata kupowali je dla inwestycji – a superauto od Jaguara? To brzmi świetnie! Tylko, że się nie da! To jest zabawa dla tych, których na to stać a portfel Jaguara wyglądał jak po przejściu Nowego Ładu…

Randle jednak nie poddał się. Udało mu się zebrać 12 chętnych na owocowe czwartki, tylko że w sobotę. Znajdowali się tam styliści i projektanci, inżynierowie i technicy – i każdy kto mógł się przydać. W dzień robili dla Jaguara a w nocy zabierali robotę do domu i rysowali superauto. Za darmo – i wymieniali się rozmyśleniami w każdy weekend. Dlatego w robocie ich zgromadzenia nazywano „Saturday Club”. Randle spędził święta tworząc makiety z kartonu w Boże Narodzenie! Wspólnymi siłami po 4 latach na Motorshow w Birmingham pokazano pojazd.

Auto – petarda. Przepiękna linia nadwozia i oszałamiające osiągi: 500 koni mechanicznych mocy z silnika V12 – 48-zaworowej jednostki o pojemności 6.2 litra. Motor miał być umieszczony centralnie i napędzać wszystkie koła a auto – rozpędzać się do 220 mil na godzinę! Były podnoszone jak w Lamborghini drzwi, były wszystkie koła skrętne. Wóda, dziwki i lasery. Na tej wystawie było też Ferrari F40 – KOMPLETNIE ZIGNOROWANE, bo obok Jaguara wyglądało jak bezdomny dziad. Gawiedź dosłownie poszczała się po gaciach, więc Ford (nowy właściciel Jaguara) zlecił produkcję. Co mogło pójść nie tak?

Heh… Od czego zacząć? Prace spoczywały na barkach sekcji TWR. Byli oni odpowiedzialni zarówno za produkcję, jak i wszelkie zmiany w architekturze pojazdu. Planowano zamknąć się w 350 egzemplarzach – zapewniając dopływ gotówki, bo każdy XJ220 kosztował dobre 400 kafli. Takie Ferrari F40 nie ceniło się na tyle nawet w połowie. TWR zauważył jednak problemy w inżynierii prototypu. Zarówno nowe V12, jak i napęd na wszystkie koła – raz, że były za ciężkie; dwa: zbyt skomplikowane a trzy: za drogie w opracowaniu. Ostatecznie pod maskę trafiło V6 Twin Turbo a pojazd napędzany był wyłącznie na tylną oś.

Można oczywiście czuć niedosyt, ale do użycia nie wybrano pierwszego-lepszego silnika, tylko 24-zaworowej jednostki V6 ze starego B-Grupowego Metro 6R4. V64V o pojemności 3.5 litra z rajdówki było stale udoskonalane w warsztatach TWR. W nowszych wariantach trafiało do Grupy C pod maską wyczynowych Jaguarów jak XJR-10 i XJR-11. Dodatkowo do silnika podpięto dwie turbiny Garrett T3, które już wtedy dawały całego bara dopierdolenia. Auto wyposażono jeszcze w dwa intercoolery i w ten sposób – mimo mniejszej pojemności, mimo braku V12: zarówno moc, jak i moment obrotowy przeszedł najśmielsze oczekiwania i bił osiągami prototyp o ponad 40 koni mocy. Co więcej: V6 jest oczywiście mniejsze od V12, co pozwoliło skrócić odwłok auta, które i tak po wszystkich tych machinacjach mierzyło prawie 5 metry. XJ220 jest największym autem w swojej kategorii w historii motoryzacji. Jak wszyscy wiemy – moc musi swoje ważyć, ale mimo nadmiaru poweru oraz ogromnych rozmiarów: auto nie jest wybitnie ociężałe. Udało się zmieścić w przedziale poniżej 1.5 tony dzięki pchaniu alumeninum wszędzie, gdzie się dało. Aluminiowe są wszystkie panale nadwozia. Konstrukcja podwozia to aluminiumum. Zawieszenie posiada elementy z amlumimum. Jaguar – co nieczęste w tym typie aut – generował prawie 300 kilo docisku podczas jazdy przy wysokich prędkościach, ale okupił to współczynnikiem oporu powietrza na poziomie 0.36.

Jaguar XJR-15 bazował na wyczynowym bolidzie z motorsportu. Tu było inaczej. We wnętrzu na próżno szukać włókna węglowego. Zamiast tego mamy bardziej przestronne wnętrze i wąskie progi umożliwiające normalne wejście do auta. Na tym się jednak pozytywy kończą, bo jak już wspomniałem, Anglików nie stać było na superauto. Do wykończenia wnętrza użyto najgorszego fordowskiego śmiecia, które umieszczano tam w najbardziej niedbały sposób. Te plastiki co tam są, to jakiś dramat a tylne lampy do bezpośrednio Ford Escort.

Jaguar nadrabiał za to na drodze. Zawieszenie to była istna bajka: wysunięte sprężyny amortyzatorów połączone były z ramionami wahacza. Auto miało silnik centralnie – to również duży plus – a układ kierowniczy z zębatką nie miał wspomagania. Jak cały ten pakiet trafił w ręce recenzentów, to ludzie mówili, że świat nie stworzył supersamochodu, który prowadzeniem równałby się z Jaguarem. Nie dość, że auto było łatwe w opanowaniu, to jeszcze tłumiło większość nierówności na drodze – a to rzadkość w tym segmencie DZISIAJ. Przed nadejściem XJ220 w ogóle nie było o tym mowy. Wyścigowe dwutarczowe sprzęgło miało starczać na 100 startów z pełnej petardy a podwójnie zsynchronizowana skrzynia nie wybacza błędów. Turby miały laga, ale dawały też potężnego kopa. Całą moc dostawałeś w jednym momencie – jak podczas eksplozji.

Do tego – nie można nie wspomnieć o najważniejszym – ten kucur Z A P I E R D A L A Ł! Przyspieszenie na poziomie 3.6s to była norma. Sierść bił wszystkie dotychczasowe rekordy. Przy nieudanych próbach prędkości osiągnął 212 mil na godzinę i tym samym pobił rekord świata, rozumiecie? Podczas sfailowanej próby. W 1991 takie auto pobiło rekord na Nurburgringu. Wersje bez katalizatorów potrafiły w 217 mph trafiając przy tym do Księgi Rekordów Guinnessa. Fakt – obiecane 220 to był scam – ale tak, czy inaczej: Jaguar XJ220 był najszybszym autem seryjnym IN DER WELT!

Do tego diablo ładnym. Ponadczasowy design nadwozia łączył klasyczną jedwabiście gładką linię E-Type’a z futurystyczną odwagą, której do tej pory tej marce brakowało. W efekcie: model pięknie się zestarzał i nawet teraz wygląda poważnie, zaawansowanie i elegancko.

Auto trafiło do salonów w 1992 roku a wszystkie egzemplarze były wyprzedane już w 1988 (tak – to nie pomyłka) – mimo to XJ220 to była biznesowa katastrofa! Nie dość, że rynek spotkał się z naporem silnej i licznej konkurencji w tym segmencie, to sam rynek jeszcze do tego się załamał. Bańka pękła, klienci wycofali zamówienia na auto bez V12, bez 4×4, bez tylnej osi skrętnej, bez ekstrawaganckich drzwi. Do Jaguara zaczęły przychodzić pozwy – serio. O ironio, dzięki niespełnionym obietnicom auto de facto było lepsze… ale to nie miało znaczenia. Jedyny plus jaki klienci widzieli to fakt, że XJ220 był najszybszym autem na świecie…

… Do czasu. Gwoździem do trumny był rok pański 1993 i nadejście McLarena F1, który pozamiatał wszystkich zusammen wszem i wobec i spowrotem. Nic nigdy wcześniej nie prezentowało osiągów na takim poziomie. Prędkość McLarena sięgała w kompletnie nowy przedział. Jaguar w rok po premierze stał się przestarzały pod względem konstrukcyjnym. I mimo, że ostateczną produkcję zamknięto na 281 sztukach, to parę z nich nie znalazło nabywcy aż do 1996 roku.

Jaguar został pobity przez rywali. Jeszcze w 1993 roku stawili czoła zespołom Porsche na torze w Le Mans podczas 24-godzinnego wyścigu. 3 egzemplarze XJ220-C rzuciły Niemcom rękawicę w kategorii GT. Tylko jeden z nich zdołał dojechać do końca ale udało się ten pojedynek wygrać… demontując uprzednio wymagane katalizatory. Taka machinacja oczywiście nie umknęła władzom i rezultat Jaguara musiał zostać unieważniony. XJ220 w zamyśle miał jeździć w Grupie B – podobnie jak Porsche 959. Był autem wyścigowym, którym można legalnie poruszać się po drogach publicznych. Jednym z najbardziej niedocenianych samochodów w historii, jednym z najpiękniejszych, jednym z najszybszych – i największych rozczarowań.